ನವದೆಹಲಿ (www.vknews.in): ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಮಜನ್ಮಭೂಮಿ–ಬಾಬರಿ ಮಸೀದಿ ಭೂವಿವಾದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 2019ರ ನವೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ ತೀರ್ಪಿನ ಬಗ್ಗೆ ಖ್ಯಾತ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಇರ್ಫಾನ್ ಹಬೀಬ್ ಗಂಭೀರ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಆ ತೀರ್ಪು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಸಮರ್ಥನೀಯವಾಗಿದ್ದು, ಬಾಬರಿ ಮಸೀದಿ ಇದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಈ ಹಿಂದೆ ದೇವಾಲಯವಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಕ ಪುರಾತತ್ವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ದಿ ಪ್ರಿಂಟ್ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಅಲಿಗಢದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹಬೀಬ್ ಈ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
95 ವರ್ಷದ ಇರ್ಫಾನ್ ಹಬೀಬ್ ಅವರು ಅಲಿಗಢ ಮುಸ್ಲಿಂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗೌರವ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಲವು ಮಹತ್ವದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಬಾಬರಿ ಮಸೀದಿ ವಿವಾದ, ಆರ್ಎಸ್ಎಸ್, ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ, ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು, ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳ ಬದಲಾವಣೆ, ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ ಹಾಗೂ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಚಳವಳಿಯ ಕುರಿತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಬಾಬರಿ ಮಸೀದಿ ಪ್ರಕರಣದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿನ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದ ಇರ್ಫಾನ್ ಹಬೀಬ್, ಇತಿಹಾಸಕಾರನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ತೀರ್ಪು ಅಸಮರ್ಥನೀಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಬರಿ ಮಸೀದಿ ಇದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ದೇವಾಲಯವಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾತತ್ವದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಮರ್ಪಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವಿತ್ತು ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುವ ಪುರಾತತ್ವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಮಸೀದಿ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಮಂಡಿಸಲಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹಬೀಬ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಬಾಬರಿ ಮಸೀದಿ ಧ್ವಂಸದ ಬಳಿಕ ನಡೆದ ಪುರಾತತ್ವ ಉತ್ಖನನದ ವಿಧಾನವನ್ನೂ ಇರ್ಫಾನ್ ಹಬೀಬ್ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೊದಲು ಮಸೀದಿಯನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿ, ನಂತರ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ನಡೆಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಉತ್ಖನನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಕಾಲದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು ದೊರೆತರೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡದೆ, ಕಲ್ಲು ದೊರೆತರೆ ಅದನ್ನು ವಿಗ್ರಹದ ಭಾಗವೆಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಬರಿ ಮಸೀದಿಗೂ ಮೊದಲು ಅಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಮಂಡಿಸಲಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಗಂಭೀರ ಪುರಾತತ್ವ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ತಾಳಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ. ಖ್ಯಾತ ಪುರಾತತ್ವ ತಜ್ಞರು ಈ ವಾದವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದೂ ಹಬೀಬ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇತರ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಅಥವಾ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಹಬೀಬ್ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮಸೀದಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಲ್ಲು ದೊರೆತ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿ ಮಸೀದಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದವಾಗಿದೆ. ಆ ಕಲ್ಲನ್ನು ಬೇರೆ ಸ್ಥಳದಿಂದಲೂ ತರಲಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುವಿನ ಮೂಲ, ಕಾಲಮಾನ ಹಾಗೂ ಅದು ಪತ್ತೆಯಾದ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
2019ರ ನವೆಂಬರ್ 9ರಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ಐವರು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಸಂವಿಧಾನ ಪೀಠವು ಅಯೋಧ್ಯೆ ಭೂವಿವಾದದ ಕುರಿತು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತ್ತು. ವಿವಾದಿತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಾಮಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಮಸೀದಿ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಸುನ್ನಿ ವಕ್ಫ್ ಮಂಡಳಿಗೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಐದು ಎಕರೆ ಭೂಮಿ ಒದಗಿಸುವಂತೆಯೂ ಆದೇಶಿಸಿತ್ತು. ಬಾಬರಿ ಮಸೀದಿಯ ಧ್ವಂಸವು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಕೃತ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತ್ತು.
ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ವರದಿಯು ಮಸೀದಿಯ ಕೆಳಗೆ ಇಸ್ಲಾಮೇತರ ಸ್ವರೂಪದ ಹಿಂದಿನ ಕಟ್ಟಡವಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪರಿಗಣಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿಯೇ ಮಸೀದಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಎಂಬುದು ಸಾಬೀತಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನೂ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಹಬೀಬ್ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಯು ತೀರ್ಪಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಮೇಲಿನ ವಿಮರ್ಶೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿನ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಮಾನ್ಯತೆ ರದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ.
ಆರ್ಎಸ್ಎಸ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮೋಹನ್ ಭಾಗವತ್ ಅವರು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಸೀದಿಯಲ್ಲೂ ಶಿವಲಿಂಗ ಹುಡುಕುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿಲುವು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವ ಕುರಿತು ಕೂಡ ಇರ್ಫಾನ್ ಹಬೀಬ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೇವಾಲಯ–ಮಸೀದಿ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವತ್ ಇಂತಹ ಸಂದೇಶ ನೀಡಿರಬಹುದು ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಭಾಗವತ್ ಅವರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಧೋರಣೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಎಂಬುದು ತಮಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹಬೀಬ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಹಿಂದೆ ನೀಡಲಾದ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಹೇಳಿಕೆಗಳ ಬಳಿಕ ಆರ್ಎಸ್ಎಸ್ ಕಡೆಯಿಂದ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಪ್ರಯತ್ನ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಮೋಹನ್ ಭಾಗವತ್ ಅಂತಹ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಎಂದು ಹಬೀಬ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ದೇಶದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಪದೇಪದೇ ಟೀಕಿಸುವ ಕುರಿತು ಕೇಳಲಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೂ ಇರ್ಫಾನ್ ಹಬೀಬ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತಾವು ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿಯವರ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಓದುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿರುವ ಅವರು, ನೆಹರು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಂತಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ನೆಹರು ಕುರಿತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಧಾನಿ ಮಾಡುವ ಟೀಕೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನೂ ಅವರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತಿಹಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮೋದಿ ನೀಡಿರುವ ಕೊಡುಗೆ ಏನು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೂ ಹಬೀಬ್ ಎತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಶಾಲಾ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು ಹಾಗೂ ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇರ್ಫಾನ್ ಹಬೀಬ್ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಹಿಂದೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿರುಚುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇದೀಗ ಭಾರತವು ಆ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನೇ ಮೀರಿಸುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಕೆಲವು ಪಠ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತು ಸಮರ್ಪಕ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಇಲ್ಲದವರಿಂದ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತಿವೆ ಎಂದು ಹಬೀಬ್ ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪಠ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಉದಾಹರಣೆ ನೀಡಿದ ಹಬೀಬ್, ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಬದಲಿಗೆ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಭಾರತದ ಭಾಗವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಮನುಸ್ಮೃತಿಯು ಸುಲ್ತಾನರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದಂತೆ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವುದು ತಪ್ಪು ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಉಗಮ ಹಾಗೂ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕುರಿತು ಸರಿಯಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಇತಿಹಾಸದ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕವನ್ನೂ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮೌರ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕನ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದ ಇರ್ಫಾನ್ ಹಬೀಬ್, ಭಾರತ ಹೆಮ್ಮೆಪಡಬಹುದಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಶೋಕ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಶೋಕನಿಗೆ ಈ ಹಿಂದೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಷ್ಟು ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತಾವು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಶೋಕನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಹಬೀಬ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದೀಗ ಮನುಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು ಎಂಬುದು ತಮಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಬಳಸುವ ‘1,200 ವರ್ಷಗಳ ಗುಲಾಮಗಿರಿ’ ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯ ಕುರಿತು ಕೂಡ ಹಬೀಬ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ಕಾಲವೆಂದು ಬಿಂಬಿಸುವುದು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ತಪ್ಪು ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಿಲ್ಲದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಗುಲಾಮಗಿರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಾದರೆ, ಅಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೂ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯೂ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹಬೀಬ್ ಉದಾಹರಣೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಆಳಿದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ಕಾಲವೆಂದು ಗುರುತಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ (ಎಎಸ್ಐ) ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಕ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಇರ್ಫಾನ್ ಹಬೀಬ್ ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅಗತ್ಯ ಗಮನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ತಾವು ನಿರಾಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿರುವ ಹಬೀಬ್, ಆ ಘಟನೆಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಈಗಿರುವ ಮಸೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಮರ್ಥಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂದೆ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಮಸೀದಿಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿರುವುದು ತಪ್ಪಾಗಿದ್ದರೆ, ಈಗ ಮಸೀದಿಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲೂ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿಲುವನ್ನು ಅವರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದೇವಾಲಯಗಳ ಧ್ವಂಸದ ಕುರಿತು ಕೂಡ ಹಬೀಬ್ ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಔರಂಗಜೇಬ್ ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅಕ್ಬರ್ ಹಾಗೂ ಜಹಾಂಗೀರ್ ಅವರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಔರಂಗಜೇಬ್ ನಡೆಸಿದ ದೇವಾಲಯ ಧ್ವಂಸಗಳೂ ಸೀಮಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂದು ಹಬೀಬ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನೂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದರೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ದೇವಾಲಯಗಳು ಉಳಿದಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನೂ ಅವರು ಮುಂದಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಆರ್ಎಸ್ಎಸ್ ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷವು ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ಹಂತ ತಲುಪಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕುರಿತು ಹಬೀಬ್ ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆರ್ಎಸ್ಎಸ್ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಘಟನೆಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಜಾತಿ ಭಾವನೆಗಳನ್ನೂ ಇಂತಹ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಆರೋಪವಾಗಿದೆ.
ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಚಳವಳಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರು ಅಗತ್ಯವಿರುವಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಆತ್ಮವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದ ಅವರು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಬದಲಾಗಬೇಕಾಗಿದೆ ಎಂಬ ತಮ್ಮ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ನಿಲುವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದ ಹಬೀಬ್, ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ ಕೆಲವು ಗಂಭೀರ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ಅನ್ನು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದು ಪ್ರಮುಖ ತಪ್ಪಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಅನೇಕ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸದಸ್ಯರು ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ಕಡೆಗೆ ತೆರಳಿದರು ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ನಂತರ ಪಕ್ಷವು ವಿರೋಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ದಾಖಲೆಗಳಿಗೆ ಆ ಸದಸ್ಯರು ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದರಿಂದ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಸಂಬಂಧ ಕಡಿದುಹೋಯಿತು ಎಂದು ಹಬೀಬ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಘಟನೆಗಳು ತಾವು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರುವುದಕ್ಕೂ ಮೊದಲಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪೂರ್ವ ಅವಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿವೆ ಎಂದು ಅವರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಬೀಬ್ ಅವರ ತಂದೆ ಕೂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಾಗಿದ್ದು, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಸದಾ ಖಾದಿ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಬಗ್ಗೆ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಆ ಕಾಲದ ಪಕ್ಷದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪರ ನಿಲುವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಹಬೀಬ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಇರ್ಫಾನ್ ಹಬೀಬ್ ತಮ್ಮ ಯುವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಅಪರೂಪದ ಭೇಟಿಯನ್ನೂ ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯಲು ತಮಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ಮಂಜೂರಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ನೀಡಲು ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಆಗಿನ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯವರಿಂದ ಆಕ್ಷೇಪ ಬಂದಿದ್ದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಪಡೆಯಲು ತೊಂದರೆಯಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹಬೀಬ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ ಅವರು ಪ್ರಧಾನಿ ನೆಹರು ಅವರಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದಿದ್ದರು. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಾರದು ಎಂದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನದ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿಯೇ ತಿಳಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ವ್ಯಂಗ್ಯಭರಿತ ಮಾತನ್ನೂ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಅವರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಹಬೀಬ್ ಅವರ ಪತ್ರವನ್ನು ಓದಿದ ನೆಹರು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ್ದರು. ಆ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ನೆಹರು ತಮ್ಮನ್ನು ತರಾಟೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು ಎಂದು ಹಬೀಬ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಚೀನಾ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರು ಉತ್ತಮ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರ ನಿಲುವು ತಪ್ಪಾಗಿದೆ ಎಂದು ನೆಹರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದರು ಎಂಬುದಾಗಿ ಹಬೀಬ್ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಅಲ್ಲಿನ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರು ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸುವಂತೆ ನೆಹರು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದರು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತ–ಚೀನಾ ಗಡಿ ಸಂಘರ್ಷ ತೀವ್ರಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ನೆಹರು ರಷ್ಯಾಕ್ಕಿಂತ ಚೀನಾದ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡಿದ್ದರು ಎಂದು ಹಬೀಬ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
1955ರ ಆಗಸ್ಟ್ 12ರಂದು ಅಲಿಗಢ ಮುಸ್ಲಿಂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಂದಿನ ಉಪಕುಲಪತಿ ಝಾಕಿರ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರಿಗೆ ನೆಹರು ಬರೆದ ಪತ್ರವನ್ನೂ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇರ್ಫಾನ್ ಹಬೀಬ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದ ನೆಹರು, ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರೊಂದಿಗೆ ತಮಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಆಡಳಿತವಿಲ್ಲದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷಗಳು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನೂ ಅವರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು.
ಇರ್ಫಾನ್ ಹಬೀಬ್ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಯುವಕ ಎಂದು ನೆಹರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಈ ಗುಣಗಳು ಅವರ ಭವಿಷ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಉತ್ತಮ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸದೊಂದಿಗೆ, ವಿಶೇಷ ಪ್ರಕರಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ನೀಡಲು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯಕ್ಕೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದಾಗಿ ನೆಹರು ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದರು.
ಇರ್ಫಾನ್ ಹಬೀಬ್ ಅವರ ಸಂದರ್ಶನವು ಬಾಬರಿ ಮಸೀದಿ ವಿವಾದದ ಪುರಾತತ್ವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದ ಬೋಧನೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಜಕೀಯ, ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಚಳವಳಿಯ ಆತ್ಮವಿಮರ್ಶೆಯವರೆಗೆ ಹಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮರುರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, 2019ರ ರಾಮಜನ್ಮಭೂಮಿ–ಬಾಬರಿ ಮಸೀದಿ ತೀರ್ಪನ್ನು ಇತಿಹಾಸಕಾರನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಸಮರ್ಥನೀಯ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿರುವ ಇರ್ಫಾನ್ ಹಬೀಬ್, ಮಸೀದಿ ಇದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಕ ಪುರಾತತ್ವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದೇ ವೇಳೆ ಇತಿಹಾಸದ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕುರಿತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಅವರು ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡಿಗ ನ್ಯೂಸ್
Your email address will not be published. Required fields are marked *
Copyright © 2010 ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡಿಗ ನ್ಯೂಸ್. All Rights Reserved.